In de tweede helft van 2025 volgden trieste en vrolijke aanleidingen elkaar af: van het opstellen van een beoogd sociaal veilig systeem voor fietsers in Amsterdam Zuidoost tot het winnen van de Zuiderkerkprijs met het team van Tikkertje Trap (officieel De Cornelis). Tikkertje Trap is een woongebouw in Amsterdam Nieuw West, ontworpen door de ogen van een kind – zie ook verder onder kopje Bouwenveloppe.
Naast de gemeente Amsterdam was het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) een opdrachtgever, die mij vroeg mee te denken over de sociale veiligheid voor bewoners van AZC’s, buurtbewoners en medewerkers van het COA bij twee Asielzoekerscentra in de kop van Noord-Holland.
Net als in 2023 en 2024 had ik het eerste halfjaar van 2025 een brede portefeuille met als opdrachtgevers wegenbouwcombinaties, het Rijk (centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, CCV), de gemeenten Amsterdam en Tilburg en bureaus die me voor specifieke onderdelen inhuurden.
VER
Het was een goed jaar voor de doorstart van de VeiligheidsEffectRapportage (VER) en de verkorte afgeleide, de Quickscan vanuit Sociaal Veilig Ontwerp en Beheer.
VeiligheidsEffectRapportage BusinessPark Aviolanda
Hoe stel je een VER op voor een groot bedrijventerrein waar, behalve vliegtuigonderhoud, ook militair gerelateerde activiteiten zijn? Dat was de vraag waar Business Park Aviolanda (BPA) in Hoogerheide (NB) bij WoldendorpWildervank terechtkwam. Als eerste zocht ik contact met collega RCE-er Peter Prak van Vertas. Peter is expert in security risk management. Zelf had ik onlangs voor het Centrum Criminaliteit en Veiligheid (CCV) aan een herijking van de VER gewerkt, dus de kapstok om een veiligheidsplan aan op te hangen stond mij helder voor ogen.
Met twee rijkelijk gevulde workshops kwamen we een heel eind. De eerste workshop hebben we met een gevarieerde groep van zowel BPA als op het terrein gevestigde bedrijven geschouwd. Daarbij zijn conform de aanpak vanuit Veilig Ontwerp en Beheer (ZETA) alle sterke en zwakke punten in kaart gebracht. In de schemer hebben wij samen met de vastgoedmanager het terrein doorkruist om verlichtingsaspecten op te tekenen. De aspecten hebben wij naast resultaten uit deskresearch en interviews gelegd om een goed beeld van de huidige situatie op te tekenen; een nulmeting als het ware.
Als input voor de tweede workshop zijn er uit de onderkende tekortkomingen drie scenario’s ontwikkeld. Bij elk scenario zijn dezelfde parameters anders verwoord. Bij verlichting bijvoorbeeld is in scenario minimale ingrepen gesteld dat de armaturen op het terrein gelijk aan gaan en dat er niet een halfuur tussen twee lichtgroepen zit. Bij scenario kijken met de buren wordt het aan- en uitschakelen afgestemd met de gemeente Woensdrecht en bij het scenario optimaal integraal wordt een lichtplan voor het hele gebied ontwikkeld. Na een terugkoppeling van de bevindingen van de dag- en avondschouw zijn de scenario’s aan de werkgroep voorgelegd en de deelnemers werd gevraagd om met stickers nut en noodzaak van vooral ruimtelijke aanbevelingen te duiden: vijf groene om zinvolle maatregelen te benoemen en vijf rode om aan te geven dat deze geen voorrang hebben.
Op deze wijze kon een mix aan maatregelen worden gedestilleerd. Deze werden in een VER uitgewerkt en later aangevuld met een Programma van Eisen voor toekomstige securityplannen voor het bedrijvenpark. BPA is nu aan zet om samen met haar partners de input te vertalen naar een Integraal Veiligheidsplan.
Quikscans werden er gemaakt voor de nieuwbouw in Stappegoor in Tilburg Noord (in opdracht van corporatie Wonen Breburg), een verbouwing van een schoolgebouw in de Oosterparkbuurt in Groningen en verbetering van de openbare ruimte in de rechte H-buurt in Amsterdam Zuidoost.
Ook heb ik bij nieuwbouw van maatschappelijke voorzieningen aan de voorkant meegedacht over sociale veiligheid van bewoners, buurtbewoners en medewerkers van respectievelijk een asielzoekerscentrum in Medemblik (in opdracht van het CCV) en een verslaafdenopvang in Hof van Cuyk (in opdracht van en in samenwerking met DSP-groep).
https://hetccv.nl/nieuw-praktijkvoorbeelden-semi-openbare-ruimten-in-veiligheidseffectrapportage
Bouwenveloppe
Tikkertje Trap
Nadat we in 2017 met een consortium de tender voor een bouwenveloppe aan de Lelylaan in Amsterdam Nieuw West hadden gewonnen met de inzending Tikkertje Trap en ik nog gewerkt heb aan het VO, bleef het lang rustig rond het project. Begin juni belde Jurgen van der Ploeg van Faro Architecten of ik het leuk vond om vlak voor de oplevering mee te gaan op rondleiding door De Cornelis, zoals het gebouw inmiddels op de markt is gezet. Dus daar gingen we, samen met medearchitect Michael van Bergen en enkele vakgenoten Tikkertje Trap in. Wij houden de naam in ere omdat het plan door de ogen van kinderen is bedacht.
En ik moet zeggen: al heb ik als adviseur sociale en culturele duurzaamheid aan Tikkertje Trap gewerkt, ik heb zelden zo’n mooi en bijzonder gebouw gezien. Een deel van de complimenten gaat naar de projectontwikkelaar BuildingForLife, die ervoor heeft gezorgd dat alle snufjes en kroonjuwelen uit de tender ook zijn gerealiseerd, zoals de glijbaan die dwars door het gebouw gaat en de brede gangen (speelruimte voor de kinderen). Natuurlijk komt er ook een kinderdagverblijf in het gebouw en hebben we een prachtig glas-in-loodraam (maar dan anders), ontworpen door Marjet Wessels Boer.
En natuurlijk won De Cornelis op 16 december de Zuiderkerkprijs 2025.
Infrastructuur
Beoogd Sociaal veilig Systeem
Nu eens geen wegenbouwcombinatie die mij vraagt de kunstwerken op een tracé op sociale veiligheid te toetsen, maar de gemeente Amsterdam die mijn kennis van Amsterdam Zuidoost wil inzetten om een Beoogd Sociaal Veilig Systeem te ontwikkelen als input voor het fietsnetwerk. De dood van de 17-jarige Lisa, deze zomer, is indirecte aanleiding. En je mag gerust constateren dat er te weinig veilige avondroutes tussen Amsterdam en het stadsdeel Zuidoost zijn. De Holterbergweg had dat kunnen zijn, maar kent te veel zwakke schakels, zoals een gebrekkige continuïteit in verlichting, achterstallig groenbeheer en slechte eenduidigheid (veel inspringingen).
Bij het BSVS-traject heb ik meerdere avonden in Zuidoost geschouwd en ik maak een kaart waarop de gewenste en ongewenste avondroutes zijn opgetekend. Deze schouwen heb ik deels solo gehouden, deels met een ambtelijke werkgroep, maar ook met een delegatie van bewoners (waaronder jonge meiden). Opvallend vaak waren routes, waar je overdag eigenlijk al niet zou willen fietsen, in de avond goed verlicht. Een fenomeen waar schijnveiligheid op de loer ligt. Want waarom zou je een route willen nemen ingeklemd tussen de hekken van ProRail enerzijds en een ‘s avonds niet bemenst kantorencomplex anderzijds, terwijl voor je een enorm transformatorhuis opduikt, verblindend verlicht met ook nog eens diverse verstop- en aanvalsplekken?
Het sleutelwoord is toch echt: bundelen van stromen, in combinatie met het dimmen van verlichting in de nachtelijke uren. Naast het fietssysteem ben ik betrokken bij het door West 8 op te stellen Masterplan voor de Laan op de Toekomst (S111/Holterbergweg e.a.) om voor de korte en lange termijn sociale veiligheid te borgen. Ook denk ik mee met IBA om drie pilots van verlichting in onderdoorgangen bij Bullewijk op het fietsnetwerk te effectueren. Omdat ik eerder een generalist ben heb ik de lichtontwerpers van Studio DL, met wie ik een werkruimte deel, ingehuurd om met mij mee te denken voor bepaalde onderdelen.
Drie viaducten en een brug op de A44
De ontwerpmanager van KWS/Van Hattum Blankevoort vroeg mij begin februari of ik net als vroeger bij de CA A1|28 (Knooppunt Hoevelaken) de kunstwerken van SO naar VO en van VO naar DO wilde begeleiden en toetsen op CPTED, een managementseis van RWS.
Openbare ruimte
Podcast
BNN/VARA vroeg mij eind augustus voor een podcast over een sociaal veilige buitenruimte. Aanleiding was de moord in het holst van de nacht op een 17-jarige jonge vrouw in de gemeente Ouder-Amstel, het buitengebied van Amsterdam.
Hieronder volgt een fragment van het gesprek – luister vanaf 3:38 https://podcasts.apple.com/nl/podcast/alledaagse-vragen/id1498633738?i=1000731740071
Onderwijs
In mei 2024 heb ik mijn betrokkenheid bij de Polytechnische universiteit van het Poolse Lodz na 8 jaar onderwijs beëindigd met een rondgang langs diverse openbare ruimten waar ik, al dan niet met tweedejaars studenten die een masterclass CPTED deden, bij betrokken ben geweest.
Bekijk mijn reflectie op vijf publieke ruimten hier.